Алтынбаев Қалихан

Қалихан Алтынбаев (1927–2002) – бұрынғы Семей облысы, қазіргі Абай облысы, Жарма ауданы, Қаратал ауылында дүниеге келген айтыскер ақын, жазба ақын, зерттеуші және фольклор жинаушы.

Қалихан Қалиасқарұлы Алтынбаев – Семей өңіріндегі айтыс өнерінің кейінгі буынын танытқан белгілі ақын. Ол 1927 жылы 23 желтоқсанда бұрынғы Семей облысы, қазіргі Абай облысы, Жарма ауданы, Қаратал ауылында дүниеге келген. Ақын өмірінің алғашқы кезеңі еңбекпен, ел тіршілігімен тығыз байланысты өтті.

1958 жылға дейін Қалихан Алтынбаев Ақжал алтын кенінде жұмыс істеді. Кейін 1960-жылдардың басынан бастап «Молшылық үшін», «Жұлдыз» газеттерінде журналистік қызмет атқарды. Бұл жұмыс оның қаламгерлік қабілетін дамытып, өңір тарихы, ел шежіресі, жер-су атаулары туралы мақалалар жазуына жол ашты.

Қалихан ел ішінде суырыпсалма айтыскер ретінде танылды. 1959 жылы республикалық айтыста Тәңірберген Әміреновпен сөз сайысына түсіп, екінші орынды иеленгені айтылады. Бұл оқиға оның айтыс сахнасындағы беделін көтеріп, есімін республика көлеміне танытты.

Қалихан Алтынбаев өмірінде отыздан астам айтысқа қатысқан. Оның айтыстары «Ақындар шықты айтысқа», «Ақындар жыры», «Жыр шашу» жинақтарында жарық көрді. Айтыс үстінде ол қарсыласының сөзін шапшаң қағып алып, ел тарихы, жер тағдыры, адамгершілік, еңбек тақырыптарын ұтымды өрістете білді.

Ақынның «Дала бесік», «Қиял қанатында» атты жыр жинақтары, «Мамай батыр» поэмасы, «Қалбатау», «Ақсуат», «Көкпекті» сияқты танымдық-зерттеушілік еңбектері бар. Бұл шығармалар Қалиханның тек айтыскер емес, жазба ақын, өлкетанушы, фольклор жинаушы болғанын көрсетеді.

Қалихан Алтынбаев ауыз әдебиеті үлгілерін жинап, Семей өңірінің топонимикасына арналған мақалалар жазды. Оның тарихи шежіреге, жер-су атауларының сырына, жергілікті батырлар мен билер мұрасына назар аударуы өңірлік әдеби-мәдени зерттеулер үшін маңызды.

Қорыта айтқанда, Қалихан Алтынбаев – айтыс пен жазба поэзияны, фольклор мен өлкетануды қатар ұстаған қаламгер. Оның мұрасы Семей өңірінің әдеби өміріндегі дәстүр жалғастығын, жергілікті тарих пен халықтық сөз өнерінің тұтастығын танытады.