Ибраев Мерғали

Мерғали Ибраев – Семей-Абай өңірінен шыққан ақын, журналист, прозаик, драматург. Ол 1942 жылы 13 маусымда Абай ауданының Қарауыл ауылында дүниеге келген. Қарауыл – Абай, Шәкәрім, Мұхтар Әуезов дәстүрімен байланысты ерекше рухани кеңістік. Мұндай ортада өскен жас қаламгердің әдебиетке жақын болуы заңды еді. Халық ауыз әдебиеті, Абай өлеңдері, Шәкәрім тағылымы, ел ішіндегі шежіре мен ән-жыр оның дүниетанымына ерте әсер етті. Мектеп қабырғасынан бастап өлеңге құмартып, туған жер, адам мінезі, табиғат, ел тарихы туралы ойларын көркем сөзбен жеткізуге ұмтылды.

Орта мектептен кейін Мерғали Ибраев Семей педагогикалық институтында білім алып, 1965 жылы оқуын аяқтады. Алғашқы еңбек жолын ауыл мектептерінде мұғалім болып бастады. Мұғалімдік қызмет оның адам психологиясын, ауыл өмірін, жас ұрпақ тәрбиесін жақыннан тануына ықпал етті. Кейін Абай ауданындағы «Совхоз туы» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарып, журналистикаға біржола бет бұрды. Газет жұмысы ақынның тілін ұштап, ел ішіндегі нақты оқиғаларды көркем оймен ұштастыруына мүмкіндік берді.

Журналистік қызметі оның шығармашылық жолында маңызды кезең болды. Ол «Лениншіл жас» газетінің Семей өңірі бойынша меншікті тілшісі, кейін «Семей таңы» газеті мен қайта жаңғырған «Абай» журналының бөлім меңгерушісі болып еңбек етті. Бұл қызметтер Мерғали Ибраевты өңір әдебиеті мен мәдениетін насихаттаушы қаламгерге айналдырды. Ол ақындық пен журналистиканы бір-бірінен бөлмей, баспасөз арқылы елдік мәселелерді көтерді, әдеби ортадағы жаңалықтарды жұртшылыққа жеткізді, Абай елі руханиятының жалғастығын танытты.

Мерғали Ибраев поэзиясының басты сипаты – туған жерге, адамдық қасиетке, ел тарихына деген адалдық. Оның өлеңдерінде Қарауыл, Шыңғыстау, Абай елі, дала табиғаты, ауыл адамдарының мінезі жиі көрінеді. Ақын табиғатты сыртқы көрініс ретінде ғана алмайды, оны лирикалық кейіпкердің ішкі сезімімен байланыстырады. Сондықтан оның өлеңдерінде дала кеңістігі, тау, өзен, жол, ауыл, еңбек адамы көркемдік образға айналады. Ақынның лирикасында сыршылдық пен азаматтық үн қатар жүреді.

Оның «Темір тұлпар», «Өнегелі өркен», «Судағы сәуле», «Күміс тау», «Құтты қоныс» сияқты жинақтары ақындық ізденісінің әр кезеңін танытады. Бұл кітаптарда замандас бейнесі, еңбек адамы, туған жер қадірі, рухани тазалық, өнерге құрмет сияқты тақырыптар қамтылады. Мерғали Ибраев өлеңді ойлы, ырғақты, бейнелі жазуға ұмтылды. Ол поэзияда жасанды ұраннан гөрі адамның ішкі шындығын, өмір тәжірибесін, туған топырақпен байланысын көрсетуге мән берді.

Мерғали Ибраев драматургия саласында да өнімді еңбек етті. Оның «Шәкәрім» пьесасы 1989 жылдан бастап Абай атындағы Семей музыкалық драма театрында қойылып, ұлы ойшыл мұрасын сахна арқылы танытуға жол ашты. Сондай-ақ «Қалқаман-Мамыр» спектаклінің музыкасын жазуы оның өнерге жан-жақты қабілетін көрсетеді. Ақынның көптеген әндердің авторы болуы оның поэзия мен музыканы қатар сезінгенін дәлелдейді. Бұл қырынан ол Семей өңіріндегі ән-жыр дәстүрін жаңа дәуірде жалғастырған тұлға ретінде танылады.

Мерғали Ибраевтың шығармашылық мұрасы поэзия, журналистика, проза, драматургия, ән өнері сияқты бірнеше саланы қамтиды. Өмірінің соңғы кезеңінде жазған екі томдық «Жоғалған өзен» романы оның прозадағы мүмкіндігін танытатын еңбек ретінде аталады. Бұл шығармада қаламгер адам тағдыры, заман өзгерісі, рухани ізденіс, туған жерге байланысты мәселелерді кеңірек көркемдік кеңістікке шығаруға ұмтылды. Оның прозасы да поэзиясындағыдай сезімталдыққа, образды ойлауға жақын.

Ақынның Семей баспасөзіндегі қызметі өңірлік әдеби өмірдің дамуына үлкен ықпал етті. Ол газет-журналда жұмыс істей жүріп, жас қаламгерлерге қолдау көрсетті, Абай еліне қатысты әдеби-мәдени деректерді насихаттады, ел ішіндегі өнер адамдарын танытуға атсалысты. Сондықтан Мерғали Ибраевты тек жеке шығармаларымен ғана емес, әдеби ортаны қалыптастырудағы еңбегімен де бағалау қажет. Ол сөз өнерін халыққа қызмет етудің құралы деп түсінді.

Мерғали Ибраев Б.Кенжебаев атындағы республикалық сыйлықтың иегері болды. Оның шығармалары Семей өңірінің рухани тарихында туған жерге адалдықтың, өнерге берілгендіктің, Абай дәстүрін жалғастырудың үлгісі ретінде сақталады.

Мерғали Ибраев – поэзия, журналистика, драматургия, ән өнерін тоғыстырған көпқырлы қаламгер. Оның мұрасы Абай топырағынан нәр алған қазақ әдебиетінің XX ғасырдағы бір арналы, сыршыл әрі азаматтық сипатын танытады.