Көбдіков Төлеу

Төлеу Көбдіков (1874–1954) – бұрынғы Семей губерниясы, Қарқаралы уезі, Дағанды болысында туған халық ақыны, айтыскер әрі жыршы. Оның шығармашылығы халықтық поэзия дәстүрімен және тарихи оқиғаларды жырлауымен ерекшеленеді.

Төлеу Көбдіков – Семей өңірінен шыққан көрнекті халық ақыны, Абай дәуірінің рухани тынысын көріп өскен өнер иесі. Ол 1874 жылы бұрынғы Семей губерниясы, Қарқаралы уезінің Дағанды болысында дүниеге келген. Әкесі Көбдік қарапайым шаруа болса, шешесі Қуандық ақындық өнерімен танылған. Нағашы жұртынан да шешендік, тапқырлық дәстүрі дарығаны айтылады.

Төлеу ақынның қалыптасуына Абай ортасының ықпалы ерекше болды. Деректерде оның Абайды көрген, ұлы ақыннан тағылым алған адамдардың бірі екені атап көрсетіледі. Бұл жағдай Төлеудің поэзиялық көзқарасына, сөзге жауапкершілікпен қарауына, елдік мәселелерді жырлауына әсер етті.

Жас кезінде Төлеу ел ісіне араласып, шешендігі мен пысықтығы арқылы ауыл арасындағы беделді адамдардың бірі болды. Алайда оның негізгі табиғи болмысы ақындықта көрінді. Ол халықтың қуанышы мен қайғысын, заман өзгерісін, ел өміріндегі ірі оқиғаларды өлеңмен жеткізген халықтық поэзия өкілі болды.

Төлеу Көбдіков шығармашылығының биік үлгілерінің бірі – «1916 жыл» атты тарихи толғауы. Бұл шығармада ел басына түскен ауыр кезең, халықтың күйзелісі, туған жердің қасиеті, елдіктен айырылмау идеясы көрініс тапқан. Толғау ақынның тарихи оқиғаны жеке адам тағдыры емес, халықтық сана тұрғысынан жырлағанын танытады.

Ақынның өлеңдері Кеңес дәуірінде республикалық, облыстық, аудандық басылымдарда жариялана бастады. 1948 жылы «Алып күшті Отаным», 1953 жылы «Өмір жыры», 1955 жылы «Өлеңдер» атты жинақтары жарық көрді. Көзі тірісінде үш жинағы шыққаны, кейін ұлы Мұрат Төлеуов әкесінің мұрасын жинақтап бастырғаны айтылады.

1954 жылы Төлеу Көбдіковке «Қазақстанның халық ақыны» атағы берілді. Бұл атақ оның ұзақ жылдық ақындық еңбегіне, халық поэзиясын дамытудағы үлесіне берілген жоғары баға еді. Ақынның жырлары қарапайым халық өмірімен етене, тілі бейнелі, ойы жинақы, мазмұны елдік сипатта болды.

Төлеу Көбдіков мұрасы Семей өңіріндегі халық ақындары дәстүрінің көрнекті үлгісі саналады. Оның шығармалары ел тарихын, халықтың тағдырын, Абайдан кейінгі поэзиялық сабақтастықты танытады. Төлеу ақынның өнегелі өмірі мен жырлары жас ұрпаққа туған жерге адалдықты, сөз өнерін қадірлеуді үйретеді.