Мағауин Мұхтар

Мұхтар Мұқанұлы Мағауин – қазақ әдебиетінің аса көрнекті жазушысы, әдебиет тарихшысы, ғалым, публицист, Қазақстанның халық жазушысы. Ол 1940 жылы 2 ақпанда бұрынғы Семей облысы, Шұбартау ауданында дүниеге келген. Шыңғыстау, Аягөз, Шұбартау, Семей өңірінің тарихи-мәдени кеңістігі оның шығармашылық болмысына терең әсер етті. Мұхтар Мағауин қазақтың көне рухани мұрасын зерттеп, тарихи прозаны жаңа деңгейге көтерген қаламгер ретінде танылды.

Мұхтар Мағауин 1962 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін, 1965 жылы аспирантурасын бітірді. 1960-жылдары әдебиет зерттеушісі ретінде танылды. Оның ғылыми еңбектерінің ішіндегі ең маңыздысының бірі – қазақ жыраулары поэзиясын зерттеуі. Ол XV–XVIII ғасырлардағы жыраулар мұрасын жүйелеп, қазақ әдебиетінің тарихын тереңнен бастауға ғылыми негіз қалады. «Қобыз сарыны» еңбегі ұлттық әдебиеттанудағы ірі жаңалықтардың бірі ретінде бағаланады.

Мағауиннің ғалымдық еңбегі оның жазушылық шығармашылығымен тығыз байланысты. Ол тарихи деректі көркем прозаға айналдыра алатын қаламгер болды. Қазақ хандығы дәуірі, елдік, билік, рухани тәуелсіздік, көшпелі өркениет тағдыры оның шығармаларының басты арқауына айналды. Жазушы өткен тарихты бүгінгі ұлттық санамен байланыстырып, тарихи тұлғалар мен оқиғаларды көркемдік тұрғыдан қайта жаңғыртты.

Мұхтар Мағауиннің «Аласапыран» тарихи роман-дилогиясы – қазақ әдебиетіндегі тарихи прозаның биік үлгілерінің бірі. Романда қазақ хандығы мен Еуразия кеңістігіндегі саяси қарым-қатынастар, билік тартысы, ел тағдыры, тарихи тұлғалардың мінезі кең суреттеледі. Бұл шығарма тарихи дерекке сүйенгенімен, көркемдік қуаты арқылы оқырманды өткен дәуірдің рухына енгізеді. «Аласапыран» үшін жазушыға Қазақ КСР-інің Абай атындағы мемлекеттік сыйлығы берілді.

Мағауин прозасының тағы бір маңызды саласы – заманауи адам тағдырын, ұлттық рухтың әлсіреуі мен жаңғыруын бейнелейтін шығармалары. Оның әңгіме, повесть, романдарында адам мінезі, қоғамдағы өзгеріс, рухани дағдарыс, ұлттық жады, еркіндік мәселелері өткір қойылады. Жазушы кейіпкерлері көбіне тарих пен бүгіннің арасында ой кешіп, өз болмысын, ұлт алдындағы жауапкершілігін іздейді.