Омарбаева Дәмеш

Дәмеш Серікбайқызы Омарбаева – Семей өңірінен шыққан белгілі айтыскер ақын, ұстаз, Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері. Ол 1950 жылы 27 наурызда Тарбағатай ауданы Қамысты ауылында дүниеге келгені көрсетіледі. Кейбір деректерде Жарма өңірімен байланысы да аталады, бұл оның еңбек жолы мен шығармашылық ортасының Семей аймағымен тығыз сабақтас болғанын аңғартады. Дәмеш Омарбаева – айтыс өнерінде әйел ақындар дәстүрін жалғастырған, ұстаздық пен ақындықты қатар алып жүрген тұлға.

Дәмеш Омарбаеваның ақындық қабілеті жас кезінен байқалған. Оның әдебиетке, өлеңге, сөз өнеріне жақындауына ұстаздарының, әсіресе қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен сабақ берген Қанипа Бітібаеваның ықпалы болғаны айтылады. Қанипа Бітібаева – қазақ әдебиетін оқыту әдістемесінде өзіндік мектебі бар тұлға. Осындай ұстаздан тәлім алу Дәмеш Омарбаеваның сөз өнеріне жауапкершілікпен қарауына әсер етті. Ол кейін Семейдегі педагогикалық институттың қазақ тілі мен әдебиеті факультетін бітіріп, ұстаздық қызмет атқарды.

Дәмеш Омарбаеваның еңбек жолы білім беру саласымен тығыз байланысты. Ол ұзақ жылдар бойы мектепте қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ берді. Жарма ауданы Қапанбұлақ ауылындағы Тұрлықан Хасенұлы атындағы орта мектепте жиырма жылдай мұғалімдік қызмет атқарған. Бұл оның шығармашылық тұлғасын түсінуге көмектеседі. Дәмеш ақын үшін өлең айту, айтысқа қатысу – жеке өнер ғана емес, жас ұрпақты тәрбиелеудің, ұлттық сөз өнерін үйретудің, тіл мен әдебиетке сүйіспеншілік қалыптастырудың жолы болды.

Айтыскер ретінде Дәмеш Омарбаева 1970-1980 жылдардан бастап аудандық, облыстық, кейін республикалық деңгейдегі айтыстарға қатысып, жүлделі орындарға ие болды. Ол суырыпсалма өнердің негізгі талаптарын – тапқырлық, шапшаң ой, қарсыластың сөзін іліп әкету, елдік мәселені көтеру, көркем тілмен жауап беру қабілеттерін меңгерді. Оның айтыстарында әйел ақынға тән нәзіктік пен аналық парасат, ұстаздық байып, елдік ой, әлеуметтік жауапкершілік қатар көрінеді.

Дәмеш Омарбаеваның шығармашылығы тек айтыспен шектелмейді. Ол жас ақындарға жол көрсеткен ұстаз ретінде де белгілі. Семей өңіріндегі жас ақындар ортасының қалыптасуына, айтыс мектебінің жалғасуына еңбегі сіңді. Қазіргі деректерде оның ақын шәкірттермен кездесулер өткізіп, айтыс өнерінің қыр-сырын түсіндіріп, жастарға рухани бағыт беріп жүргені айтылады. Бұл оның шығармашылық мұрасының бір бөлігі – жеке өлеңдері ғана емес, тәрбиелеген шәкірттері, қалыптастырған орта екенін көрсетеді.

Дәмеш Омарбаеваның әдеби-рухани келбетін айқындайтын басты қасиет – ұлттық өнерге адалдық. Ол айтысты халықтың ойы мен мінезін танытатын, елдің қуанышы мен мұңын жеткізетін өнер деп түсінді. Айтыстағы сөз мәдениеті, қарсыласқа құрмет, тыңдаушыға әсер ету, елдік мәселеге үн қосу – оның шығармашылық ұстанымдарының негізі. Сондықтан Дәмеш Омарбаева Семей өңірінің қазіргі айтыс дәстүрінде аға буын өкілі, ұстаз ақын, рухани сабақтастықты жалғаушы тұлға ретінде бағаланады.