Оразалин Кәмен

Кәмен Оразалин – жазушы, майдангер, ұстаз, Абай елінің рухани шежіресін көркем прозаға айналдырған қаламгер. Ол 1920 жылы 16 маусымда бұрынғы Семей облысы, Абай ауданы, Құндызды ауылының Қылышбек жайлауында дүниеге келген. Кәмен Оразалиннің туған жері Абай мен Шәкәрім мұрасымен тығыз байланысты тарихи-әдеби кеңістік болғандықтан, жазушының дүниетанымында Абай ауылының рухы, ел ішіндегі шежіре, сөз мәдениеті, ауыл адамдарының мінезі ерекше орын алды.

Жазушының өмір жолы да өз дәуірінің күрделі оқиғаларымен байланысты. Ол Ұлы Отан соғысына қатысып, майданнан оралған соң білім мен әдебиетке біржола бет бұрды. Соғыс жылдары адам мінезінің қиындықта сыналатынын, елге адалдық пен төзімнің қандай маңызды екенін танытты. Кейінгі шығармаларында Кәмен Оразалин адам тағдырын, тарихи кезеңдерді, ауыл өмірін суреттегенде осы өмірлік тәжірибеден туындаған байсалдылық пен жауапкершілікті сақтайды.

1947 жылы мұғалімдер институтын бітіргеннен кейін Кәмен Оразалин туған ауылындағы орта мектепте мұғалім болып қызмет атқарды. Ол бала оқытумен қатар жазушылықты да қатар алып жүрді. Ұстаздық қызмет оның шығармашылық болмысына әсер етіп, ауыл жастарының мінезін, білімге ұмтылысын, ел ішіндегі тәрбие жүйесін жақыннан тануға мүмкіндік берді. Кәмен Оразалин үшін мұғалімдік пен жазушылық бір-біріне қарсы емес, керісінше, халыққа қызмет етудің екі арнасы болды.

Кәмен Оразалин әдебиетке 1950 жылы «Жексен» повесі арқылы келді. Бұл шығарма оның прозадағы алғашқы қадамын айқындады. Кейін тың игеру тақырыбына арналған «Ақ жазық», ұжымдастыру кезеңін суреттеген «Көктем салқыны», «Кең байтақ» сияқты романдары жарық көрді. Бұл шығармаларда автор қазақ ауылындағы тарихи өзгерістерді, адам мен қоғам қатынасын, еңбек пен жер тағдырын бейнелеуге ұмтылды.

Жазушының ерекше еңбектерінің бірі – Абай ауылы туралы жазған шығармалары. «Абай ауылына саяхат» атты жолсапарлық, тарихи-танымдық кітабы және Абайдан кейінгі кезеңді суреттейтін көлемді прозалық ізденістері оның абайтану мен көркем әдебиетті тоғыстырғанын көрсетеді. Ол Абай ортасының кейінгі тағдырын, ақын ауылындағы адамдардың өмірін, тарихи сабақтастықты көркем мәтін арқылы танытуға тырысты.

Кәмен Оразалин – Абай елінің көркем шежірешісі. Оның шығармалары соғыс көрген ұрпақтың тағдырын, ауыл өмірінің өзгерісін, Абай мұрасының кейінгі буынға әсерін, туған жерге адалдықты бейнелейді. Кәмен Оразалин мұрасы Семей өңірінің әдеби тарихында Абайдан кейінгі рухани сабақтастықты танытатын құнды прозалық мұра ретінде бағаланады.