Сапаев Ғазиз

Ғазиз Санаұлы Сапаев –жазушы, ақын, журналист, ұстаз. Ол 1926 жылы 10 қазанда Шығыс Қазақстан өңіріндегі Тарбағатай ауданына қарасты Ақмектеп ауылында дүниеге келген. Балалық шағы ауыл өмірімен, еңбек адамдарымен, табиғатпен етене өтті. Бұл әсер кейін оның прозасында ауыл тағдыры, адам мінезі, еңбек адамының ішкі әлемі, туған жерге сағыныш сияқты тақырыптардың басым болуына ықпал етті.

Ғазиз Сапаев Семей қаласындағы мұғалімдер институтында, кейін педагогикалық жоғары оқу орнында білім алған. Ұстаздық қызметі оны ауыл жастарының мінезін, білімге ұмтылысын, соғыстан кейінгі қоғамның қиындықтарын жақыннан тануға жетеледі. Ол Шығыс Қазақстан облысының Зайсан ауданында, бұрынғы Семей облысының Аягөз ауданында және Семей қаласында он екі жылға жуық мектепте мұғалім болып еңбек етті. Мұғалімдік тәжірибе оның адам характерін нақты өмірден алатын жазушы болып қалыптасуына көмектесті.

1959–1981 жылдары Ғазиз Сапаев «Семей таңы» газетінде бөлім меңгерушісі болып қызмет атқарды. Журналистика оның жазушылық мектебін шыңдады. Газет жұмысы арқылы ол өңірдің қоғамдық өміріне, мәдениетіне, ауыл шаруашылығына, адам тағдырына қатысты көптеген деректер жинады. Осы материалдар кейін оның повестері мен әңгімелерінде көркем бейнеге айналды. Сондықтан Ғазиз Сапаев шығармашылығының негізінде нақты өмір шындығы, бақылау, адамға жақындық, әлеуметтік сезім жатыр.

Ғазиз Сапаевтың жеке кітаптары қатарында «Жыл жемісі», «Менің көгершінім», «Гүлдана», «Туған жерден алыста», «Жол үстінде» сияқты повестер мен әңгімелер жинақтары аталады. Бұл шығармаларда ауыл өмірі, еңбек адамы, адамгершілік сынағы, тағдыр талқысы, заман өзгерісі кеңінен бейнеленеді. Жазушы қарапайым оқиғаның өзінен адамдық мән іздейді. Оның кейіпкерлері көбіне мұғалімдер, журналистер, ауыл адамдары, шопандар, еңбек майданындағы қарапайым жандар болып келеді.

«Жол үстінде» жинағына енген шығармаларда журналистер өмірі мен қоғамдық қызметі көрініс табады. Журналист кейіпкер арқылы жазушы сөздің жауапкершілігін, шындықты айту міндетін, халық өміріне жақын болу қажеттігін көтереді. Ал «Үшөркеш» сияқты шығармаларда кеңестік дәуірдегі ауыл адамының көрген қиындықтары, әділетсіздік пен төзім, әлеуметтік қатынастар көркемдік нысанға айналған. Ғазиз Сапаев кейіпкерлерін жасанды қаһарман етпей, өмірдің өз ішінен алады.

Жазушының «Туған жерден алыста» повесі кейін кеңейтіліп, «Сағыныш» деген атпен роман болып жарық көрді. Бұл туынды автобиографиялық сипатымен ерекшеленеді: басты кейіпкер Есен арқылы автор өз дәуірінің әлеуметтік толқындарын, туған жерден алыстаудың сезімдік ауырлығын, тарихи өзгерістердің адам санасына әсерін бейнелейді. «Сағыныш» романында жеке адамның тағдыры арқылы кеңестік қоғамдағы ірі әлеуметтік күйзелістер, ауылдан қалаға ауысқан өмір салты, рухани ізденіс мәселелері қамтылады. Ғазиз Сапаевтың шығармалары қазақ прозасындағы ауыл өмірін шынайы бейнелеу дәстүрімен сабақтас. Ол ауылды сырттай суреттемейді, оның ішкі адамдық қатынастарын, қуанышы мен қиындығын, еңбек пен мінез мектебін көрсетеді. Оның прозасында тіл қарапайым, баяндау сабырлы, кейіпкер психологиясы өмірлік детальдар арқылы ашылады. Жазушы әсіресе адамдық адалдық, ұят, еңбек, туған жерге байлану, отбасы жауапкершілігі сияқты құндылықтарға назар аударады.

Ғазиз Сапаев ақындықпен де айналысқан. Оның өлеңдері, естеліктері, әңгімелері кейін «Бел-белестер» жинағына енгізілді. Бұл жинақ қаламгердің әр жанрдағы ізденісін, өмірге деген байыпты көзқарасын, туған өңіріне құрметін танытады. Ақындық сезім оның прозасына да әсер етіп, кейбір көріністердің лирикалық бояуын күшейтеді. Табиғат суреті, туған жерге сағыныш, өткен күнді еске алу сарындары жазушы шығармаларында жиі кездеседі.