Тілегенов Бекежан

Бекежан Исағалиұлы Тілегенов – қазақ прозасының көрнекті өкілдерінің бірі, роман, повесть, әңгіме жанрларында еңбек еткен жазушы.

1934 жылы 10 наурызда бұрынғы Семей облысы, Жарма ауданы, Георгиевка ауылында дүниеге келіп, 1998 жылы Алматыда қайтыс болған.

Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін 1957 жылы бітірген.

Еңбек жолын «Лениншіл жас» газетінде бастап, кейін партиялық, әдеби-ұйымдастырушылық қызметтер атқарды.

1975 жылы «Жұлдыз» журналының бас редакторы, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының хатшысы болғаны туралы деректер бар.

Бұл қызметтер оның әдеби процестің бел ортасында жүргенін көрсетеді.

Бекежан Тілегенов әдебиетке келген кезең қазақ прозасының әлеуметтік-психологиялық арнасы күшейген уақыт болатын. Ол осы арнада адам тағдыры, қоғам өзгерісі, туған жер, тарихи жауапкершілік, экологиялық қасірет мәселелерін көтерді. Жазушының алғашқы кітабы «Таң нұры» әңгімелер жинағы ретінде жарық көрді. Кейін «Көктем де ызғарлы», «Аққайнар», «Олар жазда кездесті», «Уақыт», «Атамекен», «Қара жел» сияқты шығармалары аталады.

Жазушы прозасының басты ерекшелігі – әлеуметтік оқиға мен адамның ішкі күйін байланыстыра суреттеу.

Ол кейіпкерлерін қоғамдық өзгеріс аясында алып, олардың моральдық таңдауы, адамдық болмысы, уақыт алдындағы жауапкершілігі арқылы ашады. «Қара жел» романы ерекше аталады: Семей полигонының зардабы, экологиялық апат, адам тағдыры, туған жердің жарасы бұл шығармада көркем бейнеленген. Бұл туынды полигон қасіретін көркем шығарма ретінде көтерген алғашқы романдардың бірі ретінде бағаланады.

Бекежан Тілегенов прозасы тілінің жинақылығымен, оқиға желісінің салмақтылығымен, кейіпкер психологиясына назар аударуымен ерекшеленеді.

Бекежан Тілегенов шығармаларында ауыл мен қала, адам мен қоғам, табиғат пен өркениет, уақыт пен тағдыр арасындағы байланыс терең қозғалады. «Қара жел» романы Семей өңірі үшін ғана емес, бүкіл қазақ әдебиеті үшін маңызды, себебі онда ядролық сынақ зардабы көркемдік тұрғыдан бейнеленді.

Жазушы бұл тақырыпты дерек ретінде ғана емес, адам тағдыры мен ұлттық жад мәселесі ретінде көтерді.Бекежан Тілегеновтің әдеби қызметі де маңызды: «Жұлдыз» журналын басқару, Жазушылар одағында қызмет ету арқылы ол қазақ әдебиетінің ұйымдастырушылық жұмысына үлес қосты. Оның шығармалары орыс тіліне аударылып, кеңірек оқырманға жетті.

Семей өңірі қаламгерлері қатарында Бекежан Тілегенов туған жер қасіретін, адам мінезін, тарихи жауапкершілікті прозада салмақты көтерген жазушы ретінде ерекшеленеді. Оның өмірі мен шығармашылығы жас ұрпаққа әдебиеттің қоғам алдындағы жауапкершілігін, жазушының азаматтық ұстанымын танытады.