Әбенов Шәкір

Шәкір Әбенов (1900/1901–1994) – қазіргі Абай облысы, Абай ауданына қарасты Құндызды өңірінде дүниеге келген ақын, жыршы, шежіреші, батагөй. Ол халық мұрасының білгірі ретінде ел жадында сақталған.

Шәкір Әбенов – XX ғасырдағы Семей-Абай өңірінің рухани тарихында ерекше орны бар ақын, жыршы, шежіреші, батагөй. Ол қазіргі Абай облысы, Абай ауданына қарасты Құндызды өңірінде дүниеге келген. Азан шақырып қойған есімі Мұхаметшүкір болғаны айтылады. Халық оны көбіне Шәкір ақын, Шәкір ата деп құрметпен атаған.

Шәкір жасынан мұсылманша сауат ашып, кейін Семейдегі орысша оқу орындарында да білім алған. Оның дүниетанымына ауылдағы ауыз әдебиеті, шежіре, батырлық және ғашықтық жырлар, Абай дәстүрі, Семей қаласының мәдени ортасы қатар әсер етті. Ақынның бойында суырыпсалмалық, әншілік, шежірешілік және шешендік қасиет ерте қалыптасты.

Шәкір Әбеновтің тағдыры жеңіл болған жоқ. Кеңестік кезеңдегі саяси қуғын-сүргін, ашаршылық, соғыс жылдары ақын өміріне ауыр із қалдырды. Деректерде оның 1930-жылдары қиындық көргені, 1940-жылдардың соңында саяси айыппен сотталғаны, кейін ақталғаны айтылады. Алайда ол осы қиындықтарға мойымай, халықтық сөз өнерін сақтауға күш жұмсады.

Ақынның әдеби мұрасындағы маңызды туындылардың бірі – «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жырын жаңаша толғауы. Бұл шығарма арқылы Шәкір көне ғашықтық эпостың халық жадындағы нұсқаларын поэтикалық тұрғыдан қайта жаңғыртты. Ол тек жырды орындаушы емес, көне сюжетке өзіндік көркемдік тыныс берген шығармашылық тұлға ретінде көрінді.

Шәкір Әбенов өлеңдерінде адамгершілік, адалдық, елдік, әділет, өнер қадірі, өмір өткіншілігі сияқты тақырыптар мол ұшырасады. Оның тілі өткір, ойы батыл, бейнелі тіркестері халықтық шешендікке жақын. Айтыста да, арнау өлеңде де, бата сөзде де ақынның тапқырлығы, өмірлік тәжірибесі, ел тарихын терең білуі байқалады.

Тәуелсіздік жылдары Шәкір Әбенов ел алдында бата берген абыз ақсақал ретінде кеңінен танылды. 1991 жылы Қазақстан Президентін ұлықтау рәсімінде бата беруі оның халық жадындағы беделін күшейтті. Бұл оқиға Шәкір тұлғасын ұлттық руханияттағы дәстүр сабақтастығының символына айналдырды.

Шәкір Әбенов мұрасы – Семей өңіріндегі жыршылық, шежірешілік, айтыскерлік және Абай дәстүрінің тоғысқан үлгісі. Оның шығармалары мен естелік сөздері елдің тарихи жадын сақтап, келешек ұрпаққа ұлттық мінез, рухани төзім, сөз қадірі туралы ой салады.