Әлімбетов Сапарғали

Сапарғали Әлімбетов (1888–1956) – қазіргі Абай облысы, Жарма өңірінен шыққан белгілі айтыс ақыны, жырау, сері. Ақын 1956 жылы Семей қаласында қайтыс болған.

Сапарғали ескіше сауат ашқан, халық ауыз әдебиетін жақсы білген. Оның ақындық жолына Ілияс Жансүгіровтің ықпал еткені туралы деректер бар. Бұл ықпал Сапарғалидің халықтық поэзияны жинақтап, жазба әдебиетке жақындатуына, айтыс пен дастан жанрларын қатар дамытуына әсер етті.

1941 жылы Сапарғали Әлімбетов Төлеу Көбдіков, Нұрлыбек Баймұратов сияқты халық ақындарымен бірге Семей облысының шалғай аудандарында үгіт бригадасын ұйымдастырып, өлең-жырларымен елге жігер берген. Бұл кезеңде ақындар халықтың рухын көтеріп, майдан мен тыл арасындағы рухани байланысты күшейтуге қызмет етті.

Сапарғали Әлімбетов айтыс өнерінде Есенсары Құнанбаев, Маясар Жапақов, Қалқа Жапсарбаев, Қуат Терібаев, Мағжан Орынбаев сияқты ақындармен сөз сайысына түскен. Оның айтыстары шешендікке, тапқырлыққа, ел өмірін нақты білуге құрылған. Айтыс үстінде ақын қарсыласына жауап беріп қана қоймай, әлеуметтік ой, елдік мәселе көтере білген.

Ақынның дастандық мұрасы да мол. Деректерде «Мейір батыр», «Молдабай палуан», «Қамбадағы айқас», «Қос жалшының өлімі», «Ақтардың әрекеті», «Қойгелді батыр» тарихи дастандарының авторы екені көрсетіледі. Бұл шығармаларда ел тарихы, ерлік, әлеуметтік өзгерістер, халық тағдыры сияқты мәселелер жырланған.

Сапарғали өлеңдері мен толғауларында туған жер, еңбек, елдік, батырлық, адамгершілік тақырыптары кең орын алады. Оның «Алтай», «Тарбағатай», «Жарма», «Қалбадағы айқас» сияқты туындыларында табиғат көрінісі мен тарихи жад қатар беріледі. Ақын тілге бай, бейнелі сөзді мол қолданған.

Сапарғали Әлімбетовтің есімі Семей өңірінің әдеби шежіресінде халық ақындарының ірі өкілі ретінде сақталды. Ол айтысты, жыраулық дәстүрді, дастан айту мәдениетін жалғастырды. Оның мұрасы өңір әдебиетінің тарихын толықтыруда, халықтық поэзияның көркемдік табиғатын тануда маңызды.